Menopoz denildiğinde çoğu kişinin aklına sıcak basması, gece terlemesi veya uyku sorunları gelir. Oysa menopozun uzun vadede en önemli etkilerinden biri kemik sağlığı üzerindedir.
Kemik dokusu dışarıdan hareketsiz görünse de yaşam boyunca sürekli yenilenir. Eski kemik dokusu yıkılır, yerine yenisi yapılır. Menopoz döneminde östrojen seviyesinin azalmasıyla bu denge kemik kaybı yönünde değişebilir. Sonuçta kemikler zamanla daha gözenekli, kırılgan ve düşük şiddetli travmalara karşı daha dayanıksız hale gelebilir.
Bu süreç çoğunlukla belirti vermeden ilerlediği için osteoporoz, halk arasında haklı olarak “sessiz hastalık” olarak da bilinir.
Osteoporoz nedir?
Osteoporoz; kemik mineral yoğunluğunun azalması ve kemik dokusunun yapısal olarak zayıflaması sonucunda kırık riskinin arttığı bir iskelet sistemi hastalığıdır.
Osteoporozlu bir kişide kırık gelişmesi için her zaman büyük bir kaza gerekmez. Ayakta dururken düşme, ters bir hareket yapma, ağır bir eşya kaldırma veya bazen belirgin bir travma olmaksızın bile kırık oluşabilir.
En sık etkilenen bölgeler:
Özellikle kalça ve omurga kırıkları; hareket kabiliyetinde azalma, uzun süreli ağrı, bağımsızlığın kaybı ve yaşam kalitesinde ciddi bozulmaya yol açabilir.
Menopoz kemikleri neden etkiler?
Östrojen, kemik dokusunun korunmasında önemli rol oynar. Menopozla birlikte östrojen seviyesinin azalması, kemik yıkımının hızlanmasına neden olabilir.
Kemik kaybı özellikle menopozdan sonraki ilk yıllarda daha belirgin olabilir. Bu nedenle menopoz yalnızca üreme döneminin sona ermesi değil, aynı zamanda kemik sağlığının yeniden değerlendirilmesi gereken önemli bir geçiş dönemidir.
Erken menopoz, özellikle 45 yaşından önce menopoz gelişmesi, kemik kaybına daha uzun süre maruz kalınması nedeniyle osteoporoz riskini artırabilir.
Kimlerde kırık riski daha yüksektir?
Kemik mineral yoğunluğu kırık riskinin önemli bir parçasıdır ancak tek belirleyici değildir. Yaş, geçirilmiş kırıklar, düşme eğilimi, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar da değerlendirilmelidir.
Kırık riskini artırabilecek başlıca durumlar şunlardır:
Özellikle daha önce osteoporotik kırık geçirmiş kişilerde yeni bir kırık gelişme riski yüksektir. Bu nedenle geçirilmiş bir kırık yalnızca tedavi edilmesi gereken tekil bir olay değil, gelecekteki kırıkların habercisi olarak değerlendirilmelidir.
Osteoporoz belirti verir mi?
Osteoporoz çoğu zaman kırık gelişene kadar belirti vermez.
Ancak aşağıdaki bulgular omurga kırıkları veya ileri kemik kaybı açısından uyarıcı olabilir:
Omurga kırıklarının bir kısmı belirgin bir travma olmadan gelişebilir ve kişi bunu yalnızca boyunun kısaldığını ya da giderek öne doğru eğildiğini fark ederek anlayabilir.
Kemik yoğunluğu nasıl ölçülür?
Osteoporoz değerlendirmesinde en sık kullanılan yöntem DXA adı verilen kemik mineral yoğunluğu ölçümüdür. Genellikle bel omurları ve kalça bölgesi değerlendirilir.
Ancak yalnızca kemik yoğunluğu sonucuna bakmak yeterli değildir. Hekim; kişinin yaşı, daha önceki kırıkları, aile öyküsü, kullandığı ilaçlar ve diğer risk faktörlerini birlikte değerlendirir.
Bazı hastalarda FRAX gibi hesaplama araçları kullanılarak önümüzdeki 10 yıl içindeki kalça kırığı ve majör osteoporotik kırık olasılığı tahmin edilebilir. Tedavi kararı yalnızca tek bir ölçüme değil, toplam kırık riskine göre verilmelidir.
Kimler değerlendirilmelidir?
Menopoz sonrası her kadının kemik sağlığı açısından aynı riske sahip olduğu düşünülmemelidir. Ancak özellikle şu kişiler hekim değerlendirmesine başvurmalıdır:
Tarama ve kemik yoğunluğu ölçümünün zamanı kişinin yaşına ve risklerine göre hekim tarafından belirlenmelidir.
Kırık riskini azaltmak mümkün mü?
Osteoporoz ve kırık riski tamamen yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu değildir. Doğru zamanda alınan önlemlerle kemik kaybı yavaşlatılabilir ve kırık riski azaltılabilir.
Yürüme, merdiven çıkma ve hafif tempolu dans gibi ağırlık taşıyan egzersizler kemik sağlığını destekler. Direnç egzersizleri kas gücünün korunmasına, denge egzersizleri ise düşmelerin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Egzersiz programı kişinin yaşı, kas gücü, denge durumu ve mevcut hastalıklarına göre planlanmalıdır.
Kemik sağlığı için yeterli protein, kalsiyum ve D vitamini alınması önemlidir. Gereksinimin mümkün olduğunca dengeli beslenmeyle karşılanması hedeflenmelidir. Eksiklik veya artmış gereksinim durumunda destek kullanımı hekim önerisiyle planlanmalıdır.
D vitamini, kalsiyum emilimi ve kas fonksiyonları açısından önemlidir. D vitamini eksikliği hem kemik sağlığını olumsuz etkileyebilir hem de kas güçsüzlüğü ve düşme eğilimini artırabilir.
Sigara kullanımı ve yüksek miktarda alkol tüketimi kemik sağlığını olumsuz etkileyebilir ve kırık riskini artırabilir.
Kırıkların önemli bir kısmı düşmeler sonucunda oluşur. Evde kaygan halıların kaldırılması, ortamın iyi aydınlatılması, uygun ayakkabı kullanımı, görme kusurlarının düzeltilmesi ve dengeyi etkileyen ilaçların gözden geçirilmesi kırık riskinin azaltılmasına katkı sağlar.
Yüksek veya çok yüksek kırık riski bulunan kişilerde yaşam tarzı önlemleri tek başına yeterli olmayabilir. Bu durumda kemik yıkımını azaltan veya yeni kemik oluşumunu destekleyen ilaçlar kullanılabilir.
Tedavi seçimi; yaş, kırık öyküsü, kemik yoğunluğu, eşlik eden hastalıklar ve toplam kırık riski dikkate alınarak hekim tarafından yapılmalıdır.
Menopozda hormon tedavisi kemikleri korur mu?
Menopozal hormon tedavisi kemik kaybını azaltabilir ve bazı kadınlarda kırık riskini düşürebilir. Ancak hormon tedavisi yalnızca kemik sağlığı açısından değil; kişinin yaşı, menopozdan sonra geçen süre, meme kanseri riski, damar tıkanıklığı riski ve diğer sağlık durumları birlikte değerlendirilerek planlanmalıdır.
Bu nedenle hormon tedavisi herkes için uygun değildir ve kişiye özel olarak kadın hastalıkları ve doğum uzmanı veya ilgili hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Sonuç
Menopoz sonrasında kemik kaybı hızlanabilir ancak bu süreç çoğu zaman fark edilmeden ilerler. İlk belirti bazen bir kalça, omurga veya el bileği kırığı olabilir.
Bu nedenle amaç yalnızca osteoporoz tanısı koymak değil, ilk kırık gerçekleşmeden önce riski belirlemektir.
Menopoz dönemine giren kadınların kemik sağlığını göz ardı etmemesi; beslenme, egzersiz, D vitamini durumu, düşme riski ve gerekirse kemik yoğunluğu açısından hekimleriyle birlikte değerlendirme yapması önemlidir.
Kemik sağlığına bugün yapılan yatırım, ilerleyen yaşlarda hareketliliğin ve bağımsızlığın korunmasına yardımcı olabilir.
⸻
Önemli bilgilendirme
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Kemik yoğunluğu ölçümü, laboratuvar incelemeleri, destek ürünleri ve ilaç tedavileri kişisel riskler dikkate alınarak hekim tarafından planlanmalıdır.
Kaynaklar
Medvita Bilimsel Akademi
Yaz ayları çoğumuz için tatil, deniz ve güneş anlamına gelir. Ancak birçok kişi tam da bu dönemde boğaz ağrısı, ishal, kulak enfeksiyonu veya uzun süren
Yemek yedikten kısa bir süre sonra şişkinlik hissediyor, birkaç lokmadan sonra doyuyor veya midenizde sürekli bir rahatsızlık hissi mi yaşıyorsunuz? Yapılan tetkiklerde ciddi bir hastalık
Menopoz denildiğinde çoğu kişinin aklına sıcak basması, gece terlemesi veya uyku sorunları gelir. Oysa menopozun uzun vadede en önemli etkilerinden biri kemik sağlığı üzerindedir. Kemik
Günümüzde birçok kişi sindirim sistemi problemleri için doğal çözümlere yöneliyor. Şişkinlik, gaz, hazımsızlık ve bağırsak düzensizlikleri gibi şikayetler oldukça yaygın hale gelmiş durumda. Bu noktada
